postheadericon WE WCZESNYM NEOLICIE

We wczesnym neolicie zaczął dominować osiadły tryb życia i powstały pierwsze osady, np. Jerycho, których siedziby zbudowano z wysuszonych na słońcu cegieł; używano kamiennych siekier, kościanych na­rzędzi, naczyń z kamienia, drewna i skóry. Mellaart pisze o istniejącej już wymianie towarów i murach obronnych w Jerychu. Sprowadzano obsydian ze środkowej Anatolii, a nasiona i narzędzia rolnicze były praw­dopodobnie głównymi towarami wymienianymi. Van Zeist i de Roller (1991/1992) w przed- ceramicznym stanowisku neolitycznym w Ca- yónii, w południowej Anatolii, odkryli pozo­stałości pszenicy mochnatki i płaskurki oraz soczewicy i wyki. Zbiorowiska roślin zostały zdominowane przez gatunki strączkowych, są też dowody obecności orzeszków pistacji (Pistacia atlantica/khinjuk). Podobne pozo­stałości roślinne odkryto na trzech przed- ceramicznych stanowiskach archeologicznych w dolinie Eufratu (Wilcox, 1996) i datowano na od 9800 do 7800 lat BP. W okresie przedceramicznym we wczesnym neolicie (PPNA) wydzielono ponadto drugi okres przed- ceramiczny (PPNB), podczas którego udomo­wiono kilka gatunków zwierząt, co jest szcze­gólne, ponieważ wcześniej udomowiano głów­nie rośliny.

postheadericon OKRES NEOLITU

Wierzchowce pozwalały przemieszczać się ludziom i przenosiły towary; przydawały się też podczas polowań, mogły być również wykorzystywane w rytuałach religijnych, podczas wojen i terytorialnych ekspansji. Na stanowisku archeologicznym w Darejiwce, blisko Kijowa, znaleziono szczątki udomowionego konia, a ponadto psa, bydła, owcy i świni. Analiza końskich zębów wskazuje na używanie wędzideł. Na Bliskim Wschodzie kultura neolityczna od ok. 11 500 lat BP była bezpośrednią kon­tynuacją późnopaleolitycznej. Od paleolitu różniła się produkcją ceramiki i rozwojem rolnictwa . W Starym Świecie to stadium rozwoju kultury rozprzestrzeniało się stopniowo, w miarę wędrówek ludzi, wymiany idei i technik. . Początki okresu przedceramicznego neolitu sięgają 11000 lat BP i są związane z kulturą natufską.

postheadericon UDOMOWIENIE ŚWIŃ

Najwcześniejsze ślady udomowienia świni morskiej (Cavia porcellus) pochodzą sprzed ok. 4500 lat BP (Smith, 1995). Kości udomo­wionej świnki morskiej znaleziono w kilkunastu stanowiskach archeologicznych w dolinie Ay- acucho w Andach w południowym Peru. Znaleziono tam też kości świnki morskiej z wczesnego holocenu na terenach eksploato­wanych przez myśliwych-zbieraczy. Na zakończenie należy wspomnieć o koniu, którego udomowiono na terenach dzisiejszej Ukrainy. Według Anthony’ego i in. (1991) w pierwszej połowie holocenu stada dzikich koni wędrowały po tamtejszych stepach. Udo­mowienie konia nastąpiło ok. 6000 lat BP. Polowano na dzikie konie, a udomowione służyły jako źródło mięsa i środek transportu (Anthony i in., 1991).

postheadericon INDYK I INNY DRÓB

W Ameryce również udomowiono kilka gatunków zwierząt. Indyka (Meleagris sp.) wyhodowano w Meksyku, choć czas tego zdarzenia jest nieznany. Podczas holocenu w południowoamerykańskich Andach inten­sywnie polowano na wikunię i guanako (Fiedel, 1992). Ponad 6000 lat BP udomowiono lamę, której dzikim protoplastą było guanako (Bahn, 1994), i alpakę pochodzącą od wikunii, choć jak zauważają Wheeler i in. (1995), krzyżowa­nie pomiędzy obu tymi gatunkami po podbiciu Ameryki przez Hiszpanów oznacza, że gene­tyczne różnice były nieznaczne. Dane z Tele- marchy Rockshelter pozwalają przypuszczać, że polowania na guanako i wikunię rozpoczęły się ponad 7200 lat BP, natomiast ich udomo­wienie nastąpiło ponad 6000 lat BP, a już ok. 5500 lat BP wypasano je (Wheeler, 1995).

postheadericon ROZPOWSZECHNIENIE KUR

Następnie kura zawęd­rowała do Chin, gdzie rozpowszechniła się przed 8000 lat. West i Zhou (1988) donoszą, że na stanowiskach archeologicznych wzdłuż dolnego biegu Huang He znaleziono wiele jej kości. W Europie kura zadomowiła się już ponad 5000 lat BP. Innym zwierzęciem wyho­dowanym w Azji był bawół (Bubalus bubalis), którego protoplastą był bawół indyjski (Bubalus arnee). Udomowiono go niezależnie w kilku regionach Azji Południowo-Wschodniej (Tanaka i in. 1995). Jednym z tych ośrodków były Chiny, co stwierdzono w stanowisku archeo­logicznym Hemudu, na południe od delty Jangcy (Smith, 1995). Najwcześniejsze szczątki bawołu indyjskiego, datowane na 6500 lat BP, znaleziono w Chinach.

postheadericon NAJCZĘSTSZE UDOMAWIANIE PTAKÓW

Powtórna analiza wyników badań Cole’a, dokonana przez Dayana i Simberloffa (1995), nie potwierdza tego poglądu, a kwestia, dlaczego nie udomowiono gazeli, choć jej mięso było poszukiwane, dalej jest otwarta. Podobne problemy występują też w innych częściach świata. Stosunkowo niedaw­no rozpoczęto hodowlę jeleni, choć już wcześ­niej na nie polowano. Zadziwia również, że udomowiono tak niewiele gatunków zwierząt, w porównaniu z roślinami. Zagadnieniem tym zajmowała się Clutton-Brock (1992), która twierdzi, że może to mieć związek ze zwierzę­cymi wzorcami zachowań społecznych. Zwró­ciła ona również uwagę na różnicę zachowań zwierzęcia oswojonego i udomowionego. Najwcześniej udomowionym ptakiem była kura. Według Westa i Zhoua (1988) jej udo­mowienie nastąpiło w południowo-wschodniej Azji, prawdopodobnie w Tajlandii (Fumihoto i in., 1994), a gatunkiem pierwotnym był kur bankiwa (Gallus gallus).